सोन्या-चांदीच्या दरात घसरणीचा कल कायम ! डॉलरची मजबुती अन् व्याजदरवाढीची भीती
नवी दिल्ली (मंगळवार, 17 नोव्हेंबर 2026) : सोने आणि चांदीच्या बाजारात सध्या मोठी उलथा-पालथ पाहायला मिळत आहे. गेल्या काही दिवसांपासून मौल्यवान धातूंच्या किंमतीत घसरण होत असल्याने गुंतवणूकदारांसह ग्राहकांचेही लक्ष बाजारातील हालचालींकडे लागले आहे. अमेरिकन फेडरल रिझर्व्हकडून व्याजदर वाढवले जाण्याची शक्यता, जागतिक बाजारात डॉलरची वाढती ताकद आणि बदलती गुंतवणूक रणनीती यामुळे सोन्याच्या दरावर दबाव निर्माण झाला आहे.
सुरक्षित गुंतवणुकीचा पर्याय
सोन्याकडे पारंपरिकपणे सुरक्षित गुंतवणुकीचा पर्याय म्हणून पाहिले जाते. आर्थिक अस्थिरता, युद्धजन्य परिस्थिती किंवा महागाई वाढल्यास सोन्याची मागणी वाढते, असा सर्वसाधारण अनुभव आहे. मात्र, यंदा जागतिक बाजारात वेगळेच चित्र दिसत असून सोन्याच्या किमतीत मोठी घसरण नोंदवली जात आहे. 2015 नंतर एका वर्षातील सर्वाधिक घसरणीची नोंद झाल्याचा दावा केला जात आहे. या घसरणीमुळे सोने खरेदीसाठी ही योग्य वेळ आहे का, भविष्यात दर आणखी कमी होतील का आणि गुंतवणूकदारांनी नेमकी कोणती भूमिका घ्यावी, असे प्रश्न उपस्थित होत आहेत. सोन्याच्या दरातील घसरणीमागे प्रामुख्याने पाच जागतिक घटक कारणीभूत ठरत आहेत.
सोन्याच्या दरात घसरण होण्यामागील 5 महत्त्वाची कारणे
1. अमेरिकन डॉलरची वाढती ताकद
आंतरराष्ट्रीय बाजारात सोन्याची खरेदी-विक्री प्रामुख्याने अमेरिकन डॉलरमध्ये केली जाते. सध्या डॉलर मजबूत होत असल्याने अन्य चलनांमध्ये व्यवहार करणार्या गुंतवणूकदारांसाठी सोने महाग ठरते. परिणामी सोन्याची मागणी कमी होण्याची शक्यता निर्माण होते आणि किमतींवर दबाव येतो. एप्रिल 2025 नंतर डॉलरने सर्वोच्च पातळी गाठल्याचा उल्लेखही बाजारातील घडामोडींमध्ये केला जात आहे.
2. अमेरिकेत व्याजदरवाढीची शक्यता
अमेरिकेच्या फेडरल रिझर्व्हकडून व्याजदरात 0.25 टक्क्यांची वाढ होण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे. काही बाजार विश्लेषकांकडून त्याहून मोठ्या वाढीचाही अंदाज व्यक्त होत आहे. सोन्यात गुंतवणूक केल्यास बँक ठेवी किंवा सरकारी रोख्यांप्रमाणे नियमित व्याज मिळत नाही. त्यामुळे व्याजदर वाढल्यास गुंतवणूकदार अधिक परतावा देणार्या पर्यायांकडे वळतात. याचा थेट परिणाम सोन्याच्या मागणीवर होतो.
3. अमेरिका-इस्रायल आणि इराणमधील युद्धजन्य परिस्थिती
मध्यपूर्वेतील तणावामुळे जागतिक अर्थव्यवस्थेवर परिणाम होत आहे. अमेरिका-इस्रायल आणि इराण यांच्यातील संघर्षामुळे कच्च्या तेलाच्या किमतीत वाढ होण्याची शक्यता असून, त्यातून जागतिक महागाईचा दबाव वाढू शकतो. सामान्यतः महागाई आणि युद्धाच्या परिस्थितीत सोन्याला सुरक्षित गुंतवणूक म्हणून मागणी मिळते. मात्र, यावेळी महागाई नियंत्रणात ठेवण्यासाठी अमेरिकेत व्याजदर वाढवले जाण्याची शक्यता असल्याने सोन्याच्या किमतींवर उलट परिणाम होत आहे.
4. शेअर बाजारातील घडामोडींचा परिणाम
जागतिक शेअर बाजारातील अस्थिरतेचाही सोन्याच्या दरावर परिणाम होत आहे. तंत्रज्ञान क्षेत्रातील मोठ्या कंपन्यांच्या बाजारमूल्यात घट झाल्याने काही गुंतवणूकदारांना आर्थिक नुकसान सहन करावे लागत आहे. हे नुकसान भरून काढण्यासाठी किंवा रोख रक्कम उपलब्ध करण्यासाठी काही गुंतवणूकदार सोन्याची विक्री करत असल्याचे चित्र आहे. त्यामुळे सोन्याच्या बाजारातील विक्रीचा दबाव वाढत आहे.
5. केंद्रीय बँकांच्या सोन्याच्या खरेदीचा वेग मंदावण्याची शक्यता
जगभरातील केंद्रीय बँका सोन्याच्या मोठ्या खरेदीदारांमध्ये गणल्या जातात. जागतिक सुवर्ण परिषदेच्या आकडेवारीनुसार, जानेवारी ते सप्टेंबर 2026 या कालावधीत केंद्रीय बँकांनी सुमारे 675 टन सोन्याची खरेदी केली आहे. मात्र, आगामी काळात या खरेदीचा वेग कमी होण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे. पोलंडच्या केंद्रीय बँकेने सोन्याचा साठा 700 टनांपर्यंत नेण्याचे उद्दिष्ट पूर्ण केले आहे. चीनकडून खरेदी सुरू असली तरी सोन्याची नाणी आणि इतर वस्तूंच्या मागणीत घट झाल्याचा परिणाम बाजारावर होत आहे.
सोने-चांदीचे आजचे दर किती?
मल्टी कमोडिटी एक्सचेंजवरील उपलब्ध आकडेवारीनुसार, सोन्याचा दर प्रति 10 ग्रॅम 1,34,900 रुपये, तर चांदीचा दर प्रति किलो 1,68,694 रुपये नोंदवण्यात आला आहे. मागील दिवसाच्या तुलनेत सोन्याच्या दरात वाढ झाल्याचे दिसून आले आहे.
